Dziecko Ciąża Jakie badania prenatalne wykonuje się w czasie ciąży?

Po co wykonuje się badania prenatalne?

Zadaniem badań ciążowych jest wykrycie chorób wrodzonych i genetycznych. Badania umożliwiają kontrolowanie stanu płodu oraz przebiegu ciąży. Możliwe dzięki nim jest wykrycie niektórych nieprawidłowości i przygotowanie z wyprzedzeniem lub nawet przeprowadzenie operacji na płodzie jeszcze w trakcie ciąży. Oczywiście badania umożliwiają też rodzicom poznanie płci ich  dziecka jeszcze przed narodzinami.

Nie ma czego się obawiać - wszystkie standardowe badania są nieinwazyjne, a precyzyjne badania inwazyjne i tak wymagają uprzedniego wykonania badań przesiewowych. Dopiero na podstawie wyników lekarz podejmuje decyzję o zaleceniu przeprowadzenia dodatkowych testów.

Jakie są rodzaje badań ciążowych?

Jest kilka podziałów: badania przesiewowe i diagnostyczne, badania nieinwazyjne i inwazyjne, badania podmiotowe i przedmiotowe. Co oznaczają i czy są obowiązkowe?

Badanie podmiotowe to inaczej wywiad. Wstępna rozmowa lekarza z pacjentem, podczas której ustalane są informacje o historii przebytych chorób, urazów, przyjmowanych lekach i uczuleniach, zdrowiu i samopoczuciu. Podczas wywiadu określa się, czy kobieta należy do grupy ryzyka, na podstawie czego lekarz może ją skierować na badania przesiewowe. Badanie przedmiotowe to badanie fizykalne, w trakcie którego lekarz przeprowadza podstawowy zestaw badań, w tym np. badanie stetoskopem oraz badanie ginekologiczne.

Badania przesiewowe polegają na analizie krwi pobranej od matki oraz badaniu ultrasonograficznym płodu. Jeżeli kobieta należy do grupy ryzyka, lekarz kieruje ją na takie badania. Jeżeli badania przesiewowe wykryją podwyższone ryzyko wystąpienia choroby, wówczas wskazane jest wykonanie badań dodatkowych – diagnostycznych.

Na ogół badania przesiewowe oznaczają badania nieinwazyjne (takie, jak np. USG), badania diagnostyczne to badania inwazyjne, ale nie zawsze takie muszą być. Aktualnie dla pacjentek dostępne są nowoczesne badania nieinwazyjne, charakteryzujące się dużo wyższą czułością. Są całkowicie bezpieczne dla dziecka – polegają na analizie krwi pobranej od matki.

Badania prenatalne w czasie pierwszej ciąży

Badania prenatalne w trakcie pierwszej ciąży zawierają kilka dodatkowych testów, pozwalających dodatkowo zdiagnozować ciężarną i wykluczyć zagrożenia dla płodu. Wywiad jest bardziej szczegółowy i dotyczy m.in przypadków chorób genetycznych w rodzinie, dlatego warto się przygotować do takiej wizyty. Można się również spodziewać badania ginekologicznego, określającego stan macicy, pozwalającego wykryć stany zapalne, a nawet wczesnej postaci raka szyjki macicy. Przeprowadzone też zostaje pełne spektrum badań krwi i moczu. W późniejszym czasie zlecony zostanie test na tolerancję glukozy, mający wykluczyć cukrzycę ciążową, a także rutynowe badania, sprawdzające poziom hormonów związanych z ciążą.

Czy badania prenatalne są obowiązkowe?

Lekarz ma obowiązek poinformowania o możliwości wykonania badań przesiewowych, a w przypadku gdy wykażą one podejrzenie wystąpienia choroby u dziecka – o możliwości wykonania dodatkowych badań diagnostycznych. Jednak tylko do kobiety należy decyzja, czy będzie chciała je wykonać. Skierowanie na refundowane badania dostają kobiety znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka.

Należą do niej kobiety, które:

  • zaszły w ciążę po ukończeniu 35. roku życia
  • miały w rodzinie przypadki chorób genetycznych,
  • urodziły już wcześniej dziecko z wadą genetyczną,
  • miały nieprawidłowe wyniki badań USG.

Kiedy udać się na pierwsze badanie w czasie ciąży?

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zaleca, by kobieta ciężarna pojawiła się na pierwszym badaniu ginekologicznym między 6. a 8. tygodniem. Jeżeli ciąża przebiega prawidłowo, kolejne wizyty odbywają się najczęściej co miesiąc. Po 28. tygodniu mogą być częstsze

Badania przesiewowe i diagnostyczne

Do badań przesiewowych należy ultrasonografia oraz badania biochemiczne I i II trymestru ciąży. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje trzykrotne wykonanie USG w czasie ciąży: pomiędzy 11. a 14. tygodniem ciąży, między 18. a 22. oraz po 30. tygodniu ciąży. Jednak w związku z tym, że USG uważa się za badanie bezpieczne, nie ma przeciwwskazań co do maksymalnej liczby badań. Umożliwia ono, poza oceną ryzyka wystąpienia zaburzeń genetycznych, rozpoznanie wielu wad wrodzonych u płodu, a także ocenę ryzyka wystąpienia niektórych powikłań charakterystycznych dla II i III trymestru ciąży. Badania diagnostyczne przeprowadza się według zaleceń lekarza.

Biopsja kosmówki

9. - 11. tydzień ciąży

Badanie inwazyjne. To badanie pomaga zidentyfikować nieprawidłowości chromosomalne i inne dziedziczne choroby. Pozwala także na ustalenie ojcostwa  - porównuje się wtedy pobrany w trakcie badania materiał z DNA ojca.

Badanie polega na pobraniu komórek kosmówki z łożyska w miejscu jego przywiązania do ściany macicy. Można je pozyskać przez wprowadzenie przez szyjkę macicy do łożyska cewnika, który pozwala na zassanie komórek, lub poprzez wkłucie igły przez powłoki brzuszne. Na wyniki badania trzeba czekać 1-7 dni.

To badanie nie jest zalecane dla kobiet, które cierpią z powodu infekcji, są w ciąży bliźniaczej lub doświadczyły krwawienia z pochwy podczas ciąży.

Wykonanie biopsji przez pochwę nie jest przeznaczone dla kobiet cierpiących na mięśniaki macicy, z pochyloną macicą uniemożliwiającą wprowadzenie cewnika.

Test PAPP-a

9. - 14. tydzień ciąży

Badanie nieinwazyjne. Określa możliwość pojawienia się wad genetycznych u dziecka. Polega na pobraniu próbki krwi od matki i określeniu stężenia dwóch substancji, w tym tytułowego białka PAPP-a. Najczęściej łączy się go z badaniem USG, by ocenić wiek płodu. Wynik testu znany jest po ok. 10 dniach.

Jeżeli wynik jest dodatni, oznacza to, że ciężarna znajduje się w grupie o podwyższonym ryzyku wystąpienia zespołu Downa u dziecka i potrzebne są kolejne badania. Około 1 na 20 kobiet, które wykonują badanie, należy do tej grypy, jednak zdecydowana większość z nich rodzi zdrowe dzieci.

Test PAPP-a wykrywa 9 na 10 przypadków zespołu Downa i innych chorób. Gdy wynik testu jest nieprawidłowy, nie oznacza to, że dziecko jest chore, tylko znajduje się w grupie ryzyka. Dlatego wynik badania trzeba zweryfikować wykonując inne testy.

Testy NIFTY

10. - 24. tydzień ciąży

Badanie nieinwazyjne w kierunku zaburzeń genetycznych u płodu. Polega na pobraniu materiału genetycznego dziecka z krwi matki. DNA dziecka zostaje poddane bardzo szczegółowej analizie. Daje to możliwość precyzyjnego określenia liczby chromosomów par 21, 18 i 13 u płodu.Odpowiadają one m.in za zespół Downa i zespół Patau. Ponadto dzięki jego wykonaniu możliwe jest również określenie płci dziecka. Na wyniki czeka się dwa-trzy tygodnie.

Test potrójny

16. - 18. tydzień ciąży

Badanie nieinwazyjne. Polega na oznaczeniu w krwi matki stężenia trzech substancji: AFP, hCG i estriolu. Do badania pobiera się próbkę krwi matki i wysyła do laboratorium. Wyniki otrzymuje się po kilku dniach.

Wyniki porównuje się z wiekiem matki, jej wagą, pochodzeniem etnicznym i ciążą w celu oceny prawdopodobieństwa potencjalnych zaburzeń genetycznych. Wysoki poziom AFP może wskazywać na wady cewy nerwowej. Niski poziom AFP oraz nieprawidłowe wskaźniki hCG i estriolu mogą wskazywać na choroby chromosomów. Test potrójny wykorzystywany jest także do sprawdzania ciąż mnogich i ciąż, które są bardziej lub mniej zaawansowane niż sądzono.

Amniopunkcja

14. - 20. tydzień ciąży

Badanie inwazyjne. Amniopunkcja zalecana jest przez lekarza, jeśli wyniki testu potrójnego wskazują na jakieś nieprawidłowości.

Badanie przeprowadza siępodczas USG. Polega na wprowadzeniu igły do worka owodniowego i pobraniu za jej pomocą płynu otaczającego dziecko.  Płyn owodniowy, który zawiera komórki wydzielane przez płód, jest wysyłany do laboratorium do analizy. Na wyniki trzeba czekać kilka tygodni.

Amniopunkcja pozwala na wykrycie nieprawidłowości chromosomowych i zaburzeń genetycznych oraz wad cewy nerwowej. Czasami badanie to wykonywane jest pod koniec ciąży, by określić, czy płuca dziecka są na tyle dojrzałe, by oddychały samodzielnie. Pobrany w badaniu materiał można również wykorzystać do badania ojcostwa.

Kordocenteza

Od 18. tygodnia ciąży

Badanie inwazyjne. Kordocentoza to test diagnostyczny, podczas którego badana jest krew płodu w celu wykrycia nieprawidłowości genetycznych i chorób krwi płodu.

Za pomocą USG określa się miejsce, w którym pępowina łączy się z łożyskiem. Pod nadzorem ultrasonografu wprowadzana jest poprzez brzuch do pępowiny igła, za pomocą której pobierana jest niewielka próbka krwi płodowej. Jest ona wysyłana do laboratorium, a wyniki są dostępne najczęściej w ciągu 72 godzin. Sama procedura jest podobna do amniopunkcji, tylko zamiast płynu owodniowego pobierana jest krew.

Kordocentoza pomaga w diagnozie wad rozwojowych, zakażeń, niedokrwistości płodu, izoimmunizacji. Badanie ma wysoka skuteczność. Nie mierzy jednak jak bardzo choroba jest zaawansowana. Nie diagnozuje także wad cewy nerwowej.

Badanie NST

Od 29. tygodnia ciąży

Obecnie wykonuje się ten test w ramach badania KTG, czyli kardiotokografii, która pozwala monitorować czynności serca dziecka oraz skurcze mięśnia macicy. Jeśli ciąża rozwija się prawidłowo, KTG wykonywane jest pod sam jej koniec i w czasie porodu. Badanie pozwala wykryć np. niedotlenienie lub zakażenie płodu.

Badanie NST to inaczej test niestresowy. Na brzuchu matki umieszcza się specjalny pas, by zmierzyć czynności serca dziecka, oraz drugi pas, który bada skurcze. Badanie NST przeprowadzane jest, gdy wydaje się, że dziecko nie porusza się tak często jak wcześniej, gdy termin porodu już minął, gdy istnieje podejrzenie, że łożysko nie funkcjonuje prawidłowo. To badanie nie jest inwazyjne, więc nie stanowi ryzyka dla matki ani dziecka.

Głównym celem badania jest zmierzenie czynności serca dziecka w odpowiedzi na jego ruchy. U zdrowego dziecka serce pracuje szybciej podczas ruchów i spowalnia podczas odpoczynku. Badanie może pokazać, czy łożysko i pępowina dostarczają dziecku odpowiednią ilość tlenu. Jeśli jest go za mało, może to wskazywać na problemy z łożyskiem lub pępowiną.

Jeśli pojawiają się jakieś nieprawidłowości w wyniku badania, potrzebne są kolejne testy, które pozwolą ustalić, czy przyczyną problemów jest rzeczywiście zbyt mała ilość tlenu, czy coś innego.

Profil biofizyczny płodu

Od 33. tygodnia ciąży

Profil biofizyczny płodu składa się badania USG i testu niestresowego (NST) i ma na celu ocenę stanu zdrowia dziecka w III trymestrze. Wykonuje się go, gdy pojawiają się jakieś nieprawidłowości w innych badaniach lub ciąża jest obarczona wysokim ryzykiem. Profil biofizyczny płodu to nieinwazyjne badania prenatalne, co oznacza, że nie są obarczone żadnym ryzykiem.

Badanie USG wygląda jak każde inne badanie ultrasonograficzne w czasie ciąży. Może potrwać godzinę. Podczas badania ocenia się pięć parametrów biofizycznych: czynności serca płodu (FHR), napięcia mięśniowego płodu, ruchów płodu, ruchów oddechowych płodu, ilości płynu owodniowego.

Posiew z pochwy w kierunku paciorkowców typu B (GBS)

35. - 37. tydzień ciąży

Paciorkowce z grupy B mogą często występować w pochwie kobiety lub jej przewodzie pokarmowym. Nie dają zwykle objawów, ale mogą być niebezpieczne dla noworodka. Dziecko może zarazić się nimi podczas porodu. Pobiera się próbkę wymazu z pochwy i wysyła do laboratorium.

Jeśli test będzie pozytywny, oznacza to, że matka jest nosicielką wirusa. Nie zawsze w takim przypadku dziecko zachoruje. Jednak istnieją pewne czynniki, które podnoszą ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko. W przypadku ich wystąpienia, lekarz zaleci kobiecie dożylnie przyjmowanie antybiotyków podczas porodu, aby ochronić dziecko przed zakażeniem. Przyjmowanie antybiotyków przed porodem, gdy matka jest nosicielką, nie jest dobre, ponieważ po kuracji paciorkowiec może wrócić. Posiew w jego kierunku może być w określonym czasie pozytywny, a w innym negatywny.






Źródła: ptgin.pl; wikipedia.org; mamotoja.plparenting.pl; badaniaprenatalne.pl; wyborcza.pl


Published: 2 miesiące temu
Wydrukuj tę stronę
Podziel się artykułem